Polska intensyfikuje działania na rzecz cyfrowej ochrony dziedzictwa kulturowego, wykorzystując skanowanie laserowe 3D, fotogrametrię i cyfrowe bliźniaki. Tworzone w ten sposób wirtualne kopie zabytków stają się bezcenną „polisą ubezpieczeniową” na wypadek katastrof, takich jak pożar katedry Notre Dame, stanowiąc kluczowy element zabezpieczania narodowej spuścizny.
Doświadczenia z ostatnich lat brutalnie pokazały, jak kruche może być dziedzictwo kulturowe. Kiedy w kwietniu 2019 roku pożar strawił dach i iglicę paryskiej katedry Notre Dame, jednym z najcenniejszych zasobów technicznych przy planowaniu odbudowy okazał się cyfrowy model stworzony cztery lata wcześniej. W 2015 roku historyk sztuki Andrew Tallon, za pomocą skanerów laserowych, zgromadził ponad miliard trójwymiarowych punktów danych z dokładnością do 5 milimetrów, tworząc wirtualną kopię budowli.
Podobna sytuacja miała miejsce w Brazylii. We wrześniu 2018 roku ogień zniszczył Muzeum Narodowe w Rio de Janeiro. Dzięki współpracy z Google Arts & Culture, rozpoczętej w 2016 roku, część zbiorów została wcześniej zdigitalizowana przy użyciu fotografii wysokiej rozdzielczości i skanowania 3D, ratując je przed całkowitym zapomnieniem. Te wydarzenia stały się impulsem dla instytucji na całym świecie, w tym w Polsce, do przyspieszenia prac nad cyfrową archiwizacją zabytków.
W Polsce do ochrony dziedzictwa kulturowego wykorzystuje się dziś szeroką gamę zaawansowanych narzędzi. Dzięki nim możliwe jest tworzenie niezwykle precyzyjnych, wirtualnych kopii obiektów historycznych, które służą nie tylko archiwizacji, ale także badaniom i pracom konserwatorskim. Do kluczowych technologii należą:
Technologie te, choć nie zastąpią fizycznego dziedzictwa, stają się nową, cyfrową warstwą ochronną dla materialnych i niematerialnych śladów przeszłości.
Wyrazem rosnącego znaczenia tej dziedziny była pierwsza edycja konferencji „Digitalizacja Dziedzictwa Kulturowego”, która odbyła się w 2025 roku. Wydarzenie zgromadziło 112 uczestników oraz 19 prelegentów reprezentujących różnorodne środowiska – od instytucji kultury i konserwatorów, przez architektów i muzealników, aż po firmy specjalizujące się w technologiach 3D. Celem spotkania była wymiana wiedzy i doświadczeń na temat praktycznego zastosowania nowych technologii w ochronie zabytków.
Digitalizacja pozwala dokumentować i chronić zabytki w sposób niemożliwy jeszcze kilka lat temu, umożliwia wierne odwzorowanie detali, analizę zmian w czasie oraz tworzenie dostępnych online archiwów, co jest praktycznym narzędziem ochrony i zapisu przeszłości.
Inicjatywy takie jak ta konferencja odgrywają kluczową rolę w budowaniu sieci współpracy i standaryzacji działań w skali całego kraju. Dostęp do materiałów pokonferencyjnych, w tym prezentacji prelegentów, pozwala na szerokie upowszechnianie zdobytej wiedzy.
Działania na rzecz digitalizacji dziedzictwa w Polsce mają również solidne zaplecze instytucjonalne. Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) może pochwalić się ponad dwudziestoletnim doświadczeniem w tej dziedzinie. Równolegle funkcjonują programy rządowe, takie jak te prowadzone przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego czy Centrum Projektów Polska Cyfrowa (CPPC), które oferują wsparcie finansowe dla projektów digitalizacyjnych. Obejmują one zarówno zabytki i dobra kultury, jak i tak specyficzne obiekty, jak groby i cmentarze wojenne, zapewniając kompleksowe podejście do ochrony narodowej pamięci.
Technologia cyfrowa w ochronie dziedzictwa: „ubezpieczenie” dla wspomnień, Báo Quốc Tế, 2024. https://www.vietnam.vn/pl/cong-nghe-so-trong-bao-ton-di-san-bao-hiem-cho-ky-uc
Digitalizacja Dziedzictwa Kulturowego – Konferencja 2025, digitalizacjadziedzictwa.pl, 2026. https://www.digitalizacjadziedzictwa.pl/
Dwadzieścia lat doświadczenia NID w digitalizacji dziedzictwa kulturowego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2024. https://nid.pl/2024/02/20/dwadziescia-lat-doswiadczenia-nid-w-digitalizacji-dziedzictwa-kulturowego/?print-posts=pdf
Digitalizacja i udostępnianie cyfrowych dóbr kultury – zabytków oraz grobów i cmentarzy wojennych, Centrum Projektów Polska Cyfrowa, gov.pl. https://www.gov.pl/web/cppc/digitalizacja-i-udostepnianie-cyfrowych-dobr-kultury–zabytkow-oraz-grobow-i-cmentarzy-wojennych
