Polska stoi w obliczu jednego z największych wyzwań od dekad – gwałtownego starzenia się społeczeństwa i kurczącej się liczby osób w wieku produkcyjnym. Chociaż Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w 2026 roku utrzymuje dobrą kondycję finansową, eksperci alarmują, że demografia staje się głównym hamulcem dla rynku pracy, a w konsekwencji dla całego systemu emerytalnego.
Mimo niepokojących trendów demograficznych, sytuacja finansowa Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) pozostaje stabilna. Jak informuje Paweł Jaroszek, członek zarządu ZUS, wskaźnik pokrycia wydatków wpływami ze składek utrzymuje się na wysokim poziomie, przekraczającym 80%. Dobra kondycja FUS jest w dużej mierze zasługą rosnącej liczby pracujących, w tym obywateli Ukrainy i innych cudzoziemców, którzy zasilają polski rynek pracy i system składkowy.
Jednak, jak podkreśla sam Jaroszek, demografia to dziś największe wyzwanie nie tyle dla samego systemu emerytalnego, co dla całego rynku pracy. Malejąca liczba rąk do pracy staje się coraz większym obciążeniem dla gospodarki, a obecna dobra sytuacja FUS może okazać się jedynie tymczasowa.
Dane i prognozy nie pozostawiają złudzeń – populacyjny dołek jest tuż-tuż. Według wyliczeń Polskiego Instytutu Ekonomicznego z 2024 roku, do 2035 roku w Polsce ubędzie ponad dwa miliony pracowników, co stanowi około jednej ósmej obecnego stanu zatrudnienia. To drastyczny odpływ siły roboczej, który będzie miał bezpośredni wpływ na potencjał rozwojowy kraju.
Prognozy Głównego Urzędu Statystycznego z listopada 2025 roku rysują jeszcze ciemniejszy obraz. Jeśli wskaźnik dzietności utrzyma się na historycznie niskim poziomie 1,10 (notowanym w 2024 roku), to populacja Polski w 2060 roku skurczy się do zaledwie 28,4 miliona mieszkańców. To o 2,5 miliona mniej niż zakładał oficjalny scenariusz prognozy z 2023 roku. Spadek ten napędzany jest przez rekordowo niską dzietność, która w 2025 roku spadła do poziomu 1,07.
Jednym z najpoważniejszych wskaźników nadchodzącego kryzysu jest wskaźnik obciążenia demograficznego, który obrazuje stosunek liczby osób w wieku poprodukcyjnym do osób pracujących.
Wskaźnik obciążenia demograficznego w Polsce, pokazujący, ile osób w wieku 65 lat i więcej przypada na jedną osobę w wieku produkcyjnym (20–64 lata), ma wzrosnąć z 32% w 2023 roku do aż 76% w 2060 roku.
Tak gwałtowny wzrost, znacznie przewyższający średnią dla krajów OECD, sprawia, że dyskusja o podniesieniu wieku emerytalnego staje się nieuniknioną koniecznością. Bez tej reformy utrzymanie stabilności systemu emerytalnego będzie niezwykle trudne.
Eksperci wskazują jednak, że kryzys demograficzny może stać się również katalizatorem modernizacji. Niedobór pracowników może zmusić polską gospodarkę do przejścia z modelu opartego na „dużej ilości pracy i małej ilości kapitału” na model, w którym stawia się na „mniej pracy, ale więcej kapitału i technologii dla pracownika”. Oprócz reform wewnętrznych, kluczowe staje się również wdrożenie kompleksowej strategii zachęcającej Polaków do powrotu do kraju.
Populacyjny dołek tuż-tuż. Przed nami najtrudniejsze lata, Rzeczpospolita, 2026, https://www.rp.pl/demografia/art45171571-populacyjny-dolek-tuz-tuz-przed-nami-najtrudniejsze-lata
Polsce grozi demograficzne tąpnięcie. Z rynku pracy odpłyną miliony ludzi, Rzeczpospolita, 2026, https://www.rp.pl/demografia/art45171511-polsce-grozi-demograficzne-tapniecie-z-rynku-pracy-odplyna-miliony-ludzi
Wyższy wiek emerytalny staje się w Polsce koniecznością, Rzeczpospolita, 2026, https://www.rp.pl/demografia/art45171501-wyzszy-wiek-emerytalny-staje-sie-w-polsce-koniecznoscia
Demografia: hamulec wzrostu czy katalizator modernizacji, Rzeczpospolita, 2026, https://www.rp.pl/demografia/art45171581-demografia-hamulec-wzrostu-czy-katalizator-modernizacji
Demografia bez demoklipsy. Nie panikujcie, system emerytalny się nie zawali, OKO.press, https://oko.press/demografia-bez-demokalipsy-nie-panikujcie-system-emerytalny-sie-nie-zawali
