Rosja obchodzi międzynarodowe sankcje na eksport ropy naftowej, wykorzystując do tego celu ogromną „flotę cieni”. Licząca około 900 starych i często nieubezpieczonych tankowców armada stanowi rosnące zagrożenie dla bezpieczeństwa i środowiska na Morzu Bałtyckim, przez które w 2025 roku przepłynęło 45% morskiego eksportu rosyjskiej ropy realizowanego w ten sposób.
Flota cieni to termin określający zbiór statków, głównie leciwych tankowców, które operują poza standardowymi regulacjami międzynarodowego transportu morskiego. Jednostki te często pływają pod wygodnymi banderami, mają niejasną strukturę właścicielską i nie posiadają odpowiedniego ubezpieczenia. Ich głównym celem jest omijanie sankcji, co pozwala Rosji kontynuować sprzedaż ropy naftowej na światowe rynki pomimo nałożonych ograniczeń. Według wiceadmirała Benoita de Guiberta, rosyjska flota cieni może liczyć nawet 900 statków.
Mechanizm ten nie jest wyłączną domeną Rosji. Z podobnych rozwiązań od lat korzystają również inne państwa objęte sankcjami, takie jak Iran czy Korea Północna. Pozwala im to na utrzymanie kluczowych źródeł dochodu i finansowanie swoich reżimów wbrew międzynarodowej presji.
Morze Bałtyckie, ze względu na swoje położenie geograficzne i bliskość rosyjskich portów, stało się kluczowym teatrem operacyjnym dla floty cieni. W 2025 roku przez jego wody przetransportowano aż 45% całego morskiego eksportu rosyjskiej ropy realizowanego przez te jednostki. Tak duża intensywność ruchu starych i niespełniających norm bezpieczeństwa statków rodzi poważne obawy.
Działalność floty cieni na Morzu Bałtyckim generuje ogromne ryzyko katastrofy ekologicznej oraz działań sabotażowych przeciwko infrastrukturze krytycznej, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa regionu.
Poza ryzykiem wycieku ropy, który mógłby doprowadzić do nieodwracalnej katastrofy ekologicznej w zamkniętym akwenie Bałtyku, istnieje również zagrożenie o charakterze militarnym. Służby wywiadowcze państw regionu podejrzewają, że załogi statków floty cieni mogą prowadzić działania wywiadowcze oraz przygotowywać akty sabotażu wymierzone w strategiczną infrastrukturę, taką jak rurociągi, kable podmorskie czy farmy wiatrowe.
Skala problemu jest coraz bardziej widoczna. W okresie od początku 2022 roku do marca 2026 roku odnotowano co najmniej 25 incydentów z udziałem statków należących do rosyjskiej floty cieni. Te zdarzenia, od drobnych awarii po poważne kolizje, podkreślają fatalny stan techniczny wielu z tych jednostek.
W odpowiedzi na rosnące zagrożenie eksperci ds. bezpieczeństwa i gospodarki morskiej apelują o podjęcie zdecydowanych kroków. Wśród proponowanych rozwiązań znajdują się:
Bez skoordynowanej międzynarodowej odpowiedzi, Morze Bałtyckie pozostanie obszarem, gdzie ryzyko katastrofy ekologicznej i zagrożenie dla bezpieczeństwa będą stale rosły.
Flota cieni Rosji na Bałtyku. Tak Moskwa omija sankcje, Money.pl, https://www.money.pl/gospodarka/flota-cieni-rosji-na-baltyku-tak-moskwa-omija-sankcje-7311649013905792a.html
Rosyjska flota cieni zagrożeniem dla Bałtyku i Europy! Jak Moskwa omija sankcje?, PortalObronny.se.pl, https://portalobronny.se.pl/geopolityka/rosyjska-flota-cieni-zagrozeniem-dla-baltyku-i-europy-jak-moskwa-omija-sankcje-aa-LkR1-LVCY-dExP.html
Flota widmo. Rosyjska ropa pomimo sankcji ma się znakomicie, GospodarkaMorska.pl, https://www.gospodarkamorska.pl/flota-widmo-rosyjska-ropa-pomimo-sankcji-ma-sie-znakomicie-82335
Czym jest rosyjska „flota cieni”?, Wszystko co najważniejsze, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/czym-jest-rosyjska-flota-cieni/
Rosyjska „flota cieni” – bilans sankcji, PISM.pl, https://www.pism.pl/publikacje/rosyjska-flota-cieni-bilans-sankcji
