Dane Ministerstwa Finansów za pierwsze półrocze 2026 roku ujawniają niepokojący obraz stanu kasy państwa. Mimo dobrych wyników z podatku CIT, wpływy z VAT są zagadkowo niskie, a deficyt budżetowy po sześciu miesiącach zbliża się do 124 mld zł. Analitycy wskazują, że główną przyczyną problemów są rosnące wydatki, które obciążają finanse publiczne.
Zgodnie z szacunkowymi danymi opublikowanymi 16 lipca 2026 r. przez resort finansów, po pierwszym półroczu deficyt budżetu państwa wyniósł prawie 124 mld zł. Dochody przekroczyły 278,7 mld zł, podczas gdy wydatki sięgnęły 402,4 mld zł. Ekonomiści zwracają uwagę na zaskakującą słabość wpływów z podatku od towarów i usług, która jest jednym z kluczowych źródeł dochodów budżetowych.
Sytuacja jest o tyle nietypowa, że w tym samym okresie odnotowano pozytywne zaskoczenie w innych kategoriach podatkowych. Znacząco wzrosły wpływy z podatku dochodowego od firm (CIT) oraz z dywidend. Nie rekompensuje to jednak luki powstałej w dochodach z VAT i nie zatrzymuje rosnących kosztów obsługi długu publicznego, które stają się coraz większym obciążeniem dla państwowej kasy.
Analiza przyczyn słabej kondycji finansów publicznych prowadzi bezpośrednio do strony wydatkowej budżetu. Deficyt sektora finansów publicznych, sięgający blisko 7% PKB, jest w dużej mierze efektem gwałtownego wzrostu kosztów w kilku kluczowych obszarach. Do głównych czynników należą:
Mimo spadającej inflacji, presja wydatkowa nie maleje. Polityczny impas dodatkowo utrudnia rządowi podjęcie zdecydowanych kroków w celu zatrzymania rosnącej spirali długu.
Tempo wzrostu długu publicznego w Polsce pozostaje wysokie. Przekroczenie przez Polskę progu relacji długu do PKB na poziomie 60% skutkowało objęciem kraju Procedurą Nadmiernego Deficytu przez Unię Europejską. Choć na obecnym etapie nie wiąże się to z nowymi karami finansowymi, jest to wyraźny sygnał alarmowy dla rynków finansowych i instytucji międzynarodowych.
Sytuacja finansów publicznych jest trudna. Wysoki deficyt, rosnące zadłużenie oraz zagadkowa słabość kluczowego źródła dochodów, jakim jest VAT, tworzą mieszankę, która ogranicza gotowość budżetu na ewentualne przyszłe wstrząsy gospodarcze.
Minister finansów Andrzej Domański stoi przed wyzwaniem ustabilizowania finansów w warunkach wysokich oczekiwań społecznych i rosnących zobowiązań państwa. Analitycy ostrzegają również, by monitorować sytuację w funduszach pozabudżetowych, zarządzanych m.in. przez Bank Gospodarstwa Krajowego, gdzie skumulowana jest znacząca część zadłużenia.
Opracowanie: Maciej Rudke, „Ekonomiści diagnozują stan budżetu państwa. Są pozytywne i negatywne niespodzianki”, Business Insider Polska, 2026. https://businessinsider.com.pl/finanse/polski-budzet-na-polmetku-2026-r-wplywy-z-vat-rozczarowuja-cit-i-dywidendy-pozytywnie/jk4erw9
„Gorzki bilans w kasie państwa, deficyt blisko 7 proc. PKB, dług pnie się w górę”, Rzeczpospolita, 2026. https://www.rp.pl/budzet-i-podatki/art43548111-gorzki-bilans-w-kasie-panstwa-deficyt-blisko-7-proc-pkb-dlug-pnie-sie-w-gore
„Dług w Polsce. Bardziej pewne, że dojdziemy do poziomu 70 proc. [WYWIAD]”, Filary Biznesu, 2026. https://filarybiznesu.pl/finanse/dlug-w-polsce-bardziej-pewne-ze-dojdziemy-do-poziomu-70-proc-wywiad/a29781
dr Sławomir Możdżeń, „Jest projekt budżetu na 2026 r. Dr Możdżeń: Nie przeraża mnie wysoki poziom deficytu”, Klub Jagielloński, 2025. https://klubjagiellonski.pl/2025/08/29/jest-projekt-budzetu-na-2026-r-dr-mozdzen-nie-przeraza-mnie-wysoki-poziom-deficytu/
